Nhiệm vụ của Quản tài viên trong xây dựng phương án phục hồi doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận một bản kế hoạch do doanh nghiệp cung cấp. Quản tài viên phải xác minh dữ liệu, giám sát quá trình hoàn thiện phương án, kiểm soát rủi ro tài sản, báo cáo Thẩm phán, điều hành Hội nghị chủ nợ và tiếp tục giám sát việc thực hiện phương án sau khi được công nhận.
Theo Luật Phục hồi, phá sản năm 2025, doanh nghiệp hoặc hợp tác xã là chủ thể có trách nhiệm hoàn thiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh. Quản tài viên không mặc nhiên là người viết thay toàn bộ phương án, nhưng giữ vai trò kiểm soát độc lập, bảo đảm phương án được xây dựng trên dữ liệu trung thực, có tính khả thi và không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ nợ, người lao động và các bên liên quan.
Quản tài viên có phải trực tiếp lập phương án phục hồi doanh nghiệp?
Cần phân biệt rõ giữa trách nhiệm hoàn thiện phương án của doanh nghiệp và nhiệm vụ giám sát của Quản tài viên.
Khoản 3 Điều 28 Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 quy định trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, doanh nghiệp hoặc hợp tác xã phải hoàn thiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh để Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản báo cáo Thẩm phán.
Trong khi đó, điểm d khoản 1 Điều 10 quy định Quản tài viên có nhiệm vụ giám sát hoạt động kinh doanh; giám sát quá trình hoàn thiện và thực hiện phương án phục hồi; điều hành Hội nghị chủ nợ theo quyết định của Thẩm phán.
Như vậy, về nguyên tắc:
- Doanh nghiệp chịu trách nhiệm đề xuất và hoàn thiện phương án;
- Quản tài viên xác minh, giám sát, rà soát và báo cáo;
- Hội nghị chủ nợ xem xét, biểu quyết;
- Thẩm phán xem xét công nhận nghị quyết của Hội nghị chủ nợ.
Quản tài viên có thể tham gia góp ý, yêu cầu bổ sung số liệu và đề xuất chỉnh sửa phương án, nhưng không nên làm thay doanh nghiệp theo cách dẫn đến mất tính độc lập hoặc làm sai lệch trách nhiệm của chủ thể lập phương án.
Căn cứ pháp lý về nhiệm vụ của Quản tài viên
Nhiệm vụ của Quản tài viên trong quá trình phục hồi doanh nghiệp hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi:
- Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/03/2026;
- Nghị định số 65/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phục hồi, phá sản về Quản tài viên và hành nghề quản lý, thanh lý tài sản;
- Quyết định chỉ định Quản tài viên, các quyết định tố tụng và yêu cầu cụ thể của Thẩm phán trong từng vụ việc.
Luật mới xác định rõ hơn vai trò của Quản tài viên trong thủ tục phục hồi, bao gồm xác minh tài liệu, cập nhật danh sách chủ nợ, hòa giải, giám sát hoạt động kinh doanh, bảo toàn tài sản, điều hành Hội nghị chủ nợ và báo cáo Thẩm phán.
8 nhiệm vụ của Quản tài viên khi xây dựng phương án phục hồi doanh nghiệp
1. Xác minh và thu thập hồ sơ của doanh nghiệp
Nhiệm vụ đầu tiên của Quản tài viên là xác minh, thu thập và quản lý tài liệu, chứng cứ liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp. Các tài liệu cần được kiểm tra thường bao gồm:
- Hồ sơ pháp lý doanh nghiệp;
- Báo cáo tài chính, sổ kế toán và dữ liệu dòng tiền;
- Hồ sơ thuế, bảo hiểm xã hội và nghĩa vụ với người lao động;
- Danh mục tài sản, tài sản bảo đảm và tài sản đang tranh chấp;
- Hợp đồng tín dụng, hợp đồng kinh tế và nghĩa vụ bảo lãnh;
- Các khoản phải thu, phải trả;
- Tình trạng hoạt động của nhà máy, chi nhánh hoặc dự án;
- Các giao dịch bất thường trước và sau khi Tòa án thụ lý.
Quản tài viên không nên sử dụng nguyên trạng số liệu do doanh nghiệp cung cấp nếu chưa đối chiếu với ngân hàng, cơ quan thuế, cơ quan đăng ký tài sản, chủ nợ và các nguồn chứng cứ độc lập. Điểm a khoản 1 Điều 10 cho phép Quản tài viên đề nghị Thẩm phán thực hiện các biện pháp thẩm tra, xác minh khi cần thiết.
2. Xác minh và cập nhật danh sách chủ nợ, người mắc nợ
Một phương án phục hồi chỉ có thể khả thi khi xác định đúng doanh nghiệp đang nợ ai, số tiền bao nhiêu, khoản nợ có bảo đảm hay không có bảo đảm và doanh nghiệp còn quyền thu hồi tài sản từ những người nào.
Quản tài viên cần đối chiếu:
- Hồ sơ yêu cầu thanh toán của chủ nợ;
- Bản án, quyết định và hồ sơ thi hành án;
- Hợp đồng, hóa đơn, biên bản đối chiếu công nợ;
- Khoản nợ tiền lương và bảo hiểm xã hội;
- Khoản nợ thuế;
- Giá trị tài sản bảo đảm;
- Các khoản phải thu có khả năng thu hồi.
Danh sách chủ nợ không chính xác sẽ làm sai tổng số nợ được quyền biểu quyết, ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của Hội nghị chủ nợ và nghị quyết thông qua phương án phục hồi.
3. Giám sát doanh nghiệp hoàn thiện phương án trong thời hạn luật định
Doanh nghiệp phải hoàn thiện phương án phục hồi trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi. Vì vậy, Quản tài viên cần thiết lập ngay lịch làm việc và danh mục hồ sơ phải cung cấp, thay vì chờ đến gần hết thời hạn mới kiểm tra phương án.
Một lịch kiểm soát thực tế có thể chia thành ba giai đoạn:
- Giai đoạn đầu: khóa số liệu tài sản, công nợ và dòng tiền;
- Giai đoạn giữa: đánh giá biện pháp tái cơ cấu và dự báo tài chính;
- Giai đoạn cuối: hoàn thiện kế hoạch thanh toán, hồ sơ chứng minh và báo cáo Thẩm phán.
Mọi trường hợp chậm cung cấp hồ sơ, số liệu mâu thuẫn hoặc từ chối hợp tác cần được Quản tài viên lập biên bản và báo cáo kịp thời.
4. Rà soát tính hợp pháp của phương án phục hồi
Điều 28 Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 yêu cầu phương án phải xác định rõ:
- Biện pháp phục hồi hoạt động kinh doanh;
- Điều kiện thực hiện;
- Thời hạn thực hiện;
- Kế hoạch thanh toán các khoản nợ.
Các biện pháp phục hồi không được trái pháp luật. Kế hoạch thanh toán còn phải bảo đảm thứ tự ưu tiên đối với chi phí phục hồi, quyền lợi người lao động, khoản nợ phát sinh để phục hồi, khoản nợ có bảo đảm và các khoản nợ khác.
Quản tài viên phải đặc biệt lưu ý những nội dung có dấu hiệu:
- Chuyển tài sản cho bên liên quan với giá không hợp lý;
- Xóa hoặc giảm nợ không có căn cứ;
- Ưu tiên một chủ nợ không đúng thứ tự;
- Sử dụng tài sản bảo đảm nhưng chưa xác định cơ chế xử lý;
- Huy động vốn mới trái quy định;
- Chuyển nghĩa vụ từ doanh nghiệp sang cá nhân hoặc pháp nhân khác không có sự chấp thuận hợp lệ.
5. Đánh giá tính khả thi về tài chính và kinh doanh
Pháp luật quy định nội dung tối thiểu của phương án, nhưng một phương án có thể được chủ nợ chấp thuận hay không phụ thuộc rất lớn vào tính khả thi.
Từ nhiệm vụ xác minh, giám sát và báo cáo, Quản tài viên cần đánh giá tối thiểu các vấn đề sau:
- Doanh thu dự kiến có căn cứ hay chỉ là kỳ vọng;
- Biên lợi nhuận có phù hợp với lịch sử kinh doanh;
- Dòng tiền có đủ trả lương, thuế, chi phí vận hành và nợ đến hạn;
- Khoản vốn mới đến từ nguồn nào;
- Tài sản nào tiếp tục khai thác, tài sản nào cần chuyển nhượng;
- Khách hàng, nhà cung cấp và đối tác chiến lược có tiếp tục hợp tác;
- Phương án có tốt hơn kết quả mà chủ nợ có thể nhận được nếu doanh nghiệp bị phá sản hay không.
Một phương án chỉ dự báo lợi nhuận kế toán nhưng không chứng minh được dòng tiền trả nợ thường khó thuyết phục chủ nợ.
6. Bảo toàn và tối ưu giá trị tài sản của doanh nghiệp
Trong quá trình xây dựng phương án, tài sản của doanh nghiệp phải được kiểm soát chặt chẽ. Quản tài viên có nhiệm vụ ngăn chặn việc bán, chuyển giao tài sản không được phép; ngăn chặn tẩu tán tài sản; đề nghị Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu và thu hồi tài sản bị chuyển giao bất hợp pháp.
Sau khi Tòa án thụ lý, các giao dịch liên quan đến vay vốn, thế chấp, bảo lãnh, chuyển nhượng tài sản, chấm dứt hợp đồng hoặc thanh toán một số khoản nợ phải được báo cáo để Quản tài viên giám sát. Quản tài viên có trách nhiệm báo cáo Thẩm phán về nội dung giám sát.
Mục tiêu không phải đóng băng mọi hoạt động, mà là bảo đảm tài sản được sử dụng đúng cho việc duy trì và phục hồi doanh nghiệp.
7. Báo cáo Thẩm phán và điều hành Hội nghị chủ nợ
Sau khi doanh nghiệp hoàn thiện phương án, Quản tài viên phải tổng hợp hồ sơ và báo cáo Thẩm phán. Báo cáo nên thể hiện rõ:
- Nguồn dữ liệu đã kiểm tra;
- Những số liệu đã được xác minh;
- Những nội dung chưa thể xác minh;
- Ý kiến của chủ nợ lớn và chủ nợ có bảo đảm;
- Đánh giá khả năng tạo dòng tiền;
- Rủi ro pháp lý và rủi ro thực hiện;
- Kiến nghị triệu tập Hội nghị chủ nợ hoặc yêu cầu bổ sung hồ sơ.
Quản tài viên là người có nghĩa vụ tham gia và điều hành phiên họp Hội nghị chủ nợ. Nghị quyết được thông qua khi có số chủ nợ đại diện từ 65% tổng số nợ của các chủ nợ tham gia biểu quyết tán thành.
Trong quá trình điều hành, Quản tài viên phải bảo đảm các chủ nợ được cung cấp thông tin đầy đủ, được phát biểu, được đặt câu hỏi và được ghi nhận chính xác kết quả biểu quyết.
8. Giám sát việc thực hiện và đề xuất điều chỉnh phương án
Vai trò của Quản tài viên không kết thúc khi phương án được Hội nghị chủ nợ thông qua.
Sau khi Thẩm phán công nhận nghị quyết, Quản tài viên cùng Ban đại diện chủ nợ và các chủ nợ tiếp tục giám sát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Định kỳ ba tháng, doanh nghiệp phải lập báo cáo tình hình thực hiện phương án; Quản tài viên có trách nhiệm báo cáo Thẩm phán.
Khi chủ nợ và doanh nghiệp thống nhất sửa đổi, bổ sung phương án, Quản tài viên phải gửi văn bản đề nghị Thẩm phán công nhận nghị quyết sửa đổi. Vì vậy, Quản tài viên cần theo dõi các chỉ số thực hiện, tiến độ trả nợ và những sự kiện có thể làm phương án mất tính khả thi.
Phương án phục hồi doanh nghiệp nên có những nội dung nào?
Ngoài các nội dung bắt buộc theo Điều 28 Luật Phục hồi, phá sản năm 2025, một phương án phục hồi có chất lượng nên được cấu trúc thành các nhóm nội dung sau:
1. Tóm tắt điều hành
Nêu ngắn gọn nguyên nhân khó khăn, mục tiêu phục hồi, tổng nhu cầu vốn, số nợ dự kiến xử lý và kết quả mà chủ nợ có thể nhận được.
2. Hiện trạng doanh nghiệp
Phân tích tài sản, công nợ, doanh thu, dòng tiền, nhân sự, hợp đồng, thị trường, nghĩa vụ thuế và tình trạng pháp lý của dự án.
3. Nguyên nhân dẫn đến mất cân đối tài chính
Phân biệt nguyên nhân do thị trường, quản trị, đầu tư dàn trải, chi phí vốn, tranh chấp, thất thoát tài sản hoặc các sự kiện bất khả kháng.
4. Biện pháp tái cơ cấu hoạt động
Xác định mảng kinh doanh tiếp tục duy trì, mảng phải thu hẹp, hợp đồng cần đàm phán lại, tài sản cần khai thác hoặc chuyển nhượng và cơ cấu nhân sự cần điều chỉnh.
5. Phương án tài chính và dòng tiền
Cần có dự báo dòng tiền ngắn hạn, kế hoạch doanh thu – chi phí, nhu cầu vốn lưu động, nguồn vốn mới và thời điểm doanh nghiệp bắt đầu có khả năng thanh toán nợ.
6. Phương án xử lý nợ
Phân nhóm chủ nợ, xác định thời hạn trả nợ, tỷ lệ thanh toán, tài sản bảo đảm, lãi, cơ chế giãn nợ, hoán đổi nghĩa vụ hoặc phương án xử lý khác được pháp luật cho phép.
7. Cơ chế giám sát và phương án dự phòng
Đặt ra các mốc thực hiện, chỉ số đánh giá, chế độ báo cáo, quyền kiểm tra của chủ nợ và phương án xử lý nếu doanh nghiệp không đạt mục tiêu.
Những rủi ro Quản tài viên cần phòng ngừa
Thứ nhất, phương án sử dụng số liệu không thể kiểm chứng
Số liệu doanh thu, giá trị tài sản hoặc khả năng thu hồi công nợ nếu không có chứng cứ sẽ làm giảm uy tín của toàn bộ phương án.
Thứ hai, nhầm lẫn vai trò giữa doanh nghiệp và Quản tài viên
Quản tài viên hỗ trợ và giám sát nhưng không được trở thành người hợp thức hóa phương án theo ý chí riêng của doanh nghiệp hoặc một nhóm chủ nợ.
Thứ ba, phương án ưu tiên thanh toán không đúng pháp luật
Việc thiết kế lịch trả nợ phải tuân thủ thứ tự ưu tiên và quyền của từng nhóm chủ nợ. Không được tùy tiện ưu tiên bên có quan hệ với người quản lý doanh nghiệp.
Thứ tư, không xử lý rõ tài sản bảo đảm
Phương án phải xác định tài sản bảo đảm có tiếp tục được sử dụng cho hoạt động phục hồi hay không, giá trị tài sản, quyền của chủ nợ và thời điểm xử lý.
Thứ năm, chỉ dự báo lợi nhuận mà không dự báo dòng tiền
Doanh nghiệp có thể báo cáo lợi nhuận nhưng vẫn không có tiền để trả nợ. Vì vậy, Quản tài viên phải yêu cầu bảng dòng tiền gắn với từng mốc thanh toán.
Thứ sáu, phương án có nội dung vi phạm điều cấm của pháp luật
Thẩm phán có thể không công nhận nghị quyết thông qua phương án nếu phương án có nội dung vi phạm điều cấm. Trường hợp doanh nghiệp không hoàn thiện, không thực hiện hoặc hết thời hạn mà không hoàn thành phương án, thủ tục phục hồi có thể bị đình chỉ.
Checklist của Quản tài viên trước khi báo cáo phương án phục hồi
Trước khi báo cáo Thẩm phán, Quản tài viên nên kiểm tra tối thiểu:
- Danh sách chủ nợ và người mắc nợ đã được đối chiếu;
- Tài sản bảo đảm đã được xác định tình trạng pháp lý và giá trị;
- Báo cáo tài chính đã được so khớp với thuế, ngân hàng và sổ kế toán;
- Phương án có dự báo dòng tiền thực tế;
- Nguồn vốn phục hồi có tài liệu chứng minh;
- Thứ tự và tiến độ thanh toán nợ phù hợp pháp luật;
- Các giao dịch với bên liên quan đã được công khai;
- Quyền lợi người lao động đã được xử lý;
- Các biện pháp phục hồi không vi phạm điều cấm;
- Rủi ro và kịch bản không hoàn thành đã được dự liệu;
- Hồ sơ gửi chủ nợ đủ thời gian để nghiên cứu;
- Báo cáo Quản tài viên phân biệt rõ nội dung đã xác minh và nội dung chưa xác minh.
Câu hỏi thường gặp về nhiệm vụ của Quản tài viên
Nên sử dụng khối FAQ của Rank Math cho phần này để tạo dữ liệu có cấu trúc FAQPage.
Câu hỏi 1: Ai là người có trách nhiệm lập phương án phục hồi doanh nghiệp?
Doanh nghiệp hoặc hợp tác xã là chủ thể có trách nhiệm hoàn thiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh. Quản tài viên giám sát quá trình hoàn thiện, kiểm tra dữ liệu và báo cáo Thẩm phán.
Câu hỏi 2: Thời hạn hoàn thiện phương án phục hồi là bao lâu?
Thời hạn là 30 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi.
Câu hỏi 3: Quản tài viên có quyền tự quyết định thông qua phương án không?
Không. Phương án phải được Hội nghị chủ nợ xem xét, biểu quyết. Sau đó, Thẩm phán xem xét việc công nhận nghị quyết của Hội nghị chủ nợ.
Câu hỏi 4: Phương án phục hồi được thực hiện trong bao lâu?
Thời hạn do Hội nghị chủ nợ quyết định. Nếu Hội nghị chủ nợ không xác định thời hạn thì thời hạn thực hiện không quá ba năm kể từ ngày phương án được thông qua.
Câu hỏi 5: Sau khi phương án được công nhận, ai giám sát doanh nghiệp?
Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, Ban đại diện chủ nợ và các chủ nợ có quyền giám sát hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện phương án.
Kết luận
Nhiệm vụ của Quản tài viên trong xây dựng phương án phục hồi doanh nghiệp là tạo ra cơ chế kiểm soát độc lập giữa doanh nghiệp, chủ nợ và Tòa án. Quản tài viên không chỉ kiểm tra hình thức của phương án mà phải xác minh dữ liệu, bảo toàn tài sản, đánh giá rủi ro, điều hành Hội nghị chủ nợ và giám sát quá trình thực hiện.
Một phương án phục hồi có giá trị phải trả lời được ba câu hỏi: doanh nghiệp phục hồi bằng biện pháp nào, nguồn tiền trả nợ đến từ đâu và chủ nợ nhận được kết quả tốt hơn như thế nào so với trường hợp doanh nghiệp bị phá sản.
Việc thực hiện đúng vai trò của Quản tài viên vừa bảo vệ quyền lợi của chủ nợ, người lao động và doanh nghiệp, vừa hạn chế nguy cơ phương án bị phản đối, không được công nhận hoặc không thể triển khai trên thực tế.
Doanh nghiệp đang gặp khó khăn về dòng tiền và nghĩa vụ thanh toán?
Công ty Hợp danh Quản lý & Thanh lý tài sản Tập đoàn Hoàn Cầu Việt Nam hỗ trợ:
- Đánh giá khả năng phục hồi doanh nghiệp;
- Rà soát tài sản, công nợ và dòng tiền;
- Xây dựng cấu trúc phương án phục hồi;
- Tổ chức làm việc với chủ nợ;
- Hỗ trợ thủ tục phục hồi, phá sản theo quy định pháp luật.
Hotline: 0905 9555 77 – 090 9086 859
Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo chung. Việc áp dụng pháp luật cần căn cứ hồ sơ và tình trạng cụ thể của từng doanh nghiệp.
