Vai trò cốt lõi của Quản tài viên là xác minh tình trạng doanh nghiệp, bảo toàn tài sản, giám sát quá trình phục hồi và tổ chức quản lý, thanh lý tài sản khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản.
Quản tài viên không chỉ là người thực hiện các công việc hành chính theo yêu cầu của Tòa án. Đây là chủ thể nghiệp vụ độc lập, kết nối giữa Tòa án, doanh nghiệp, chủ nợ, người lao động và cơ quan thi hành án trong suốt quá trình giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản.
Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/03/2026 xác định Quản tài viên là cá nhân hành nghề quản lý, thanh lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã trong quá trình giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản.
Quản tài viên có phải là người quyết định doanh nghiệp phá sản không?
Không.
Quyết định mở thủ tục phá sản, công nhận phương án phục hồi hoặc tuyên bố doanh nghiệp phá sản thuộc thẩm quyền của Tòa án.
Quản tài viên có trách nhiệm xác minh, thu thập thông tin, giám sát hoạt động của doanh nghiệp, quản lý tài sản và báo cáo kết quả để Thẩm phán xem xét, quyết định.
Vì vậy, có thể hiểu:
Tòa án quyết định về mặt tố tụng; Quản tài viên tổ chức thực hiện và kiểm soát về mặt nghiệp vụ.
Quản tài viên cũng không mặc nhiên là người đại diện của chủ nợ hoặc người điều hành doanh nghiệp. Khi thực hiện nhiệm vụ, Quản tài viên phải bảo đảm sự khách quan, độc lập và không có lợi ích liên quan đến vụ việc.
5 vai trò cốt lõi của Quản tài viên
1. Xác minh tình trạng pháp lý, tài chính của doanh nghiệp
Một trong những nhiệm vụ đầu tiên của Quản tài viên là xác minh, thu thập và quản lý tài liệu, chứng cứ liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp.
Nội dung cần kiểm tra thường bao gồm:
- Tài sản và nguồn vốn;
- Công nợ phải thu, phải trả;
- Tài khoản ngân hàng và dòng tiền;
- Tài sản bảo đảm;
- Hợp đồng đang thực hiện;
- Nghĩa vụ thuế, bảo hiểm và tiền lương;
- Các giao dịch có dấu hiệu bất thường;
- Danh sách chủ nợ và người mắc nợ.
Quản tài viên không chỉ tiếp nhận số liệu do doanh nghiệp cung cấp mà phải rà soát, đối chiếu và yêu cầu làm rõ khi có mâu thuẫn.
Việc xác minh chính xác là cơ sở để Tòa án, chủ nợ và các bên liên quan đánh giá doanh nghiệp còn khả năng phục hồi hay phải chuyển sang thủ tục phá sản.
2. Bảo toàn và tối ưu giá trị tài sản
Tài sản là nguồn lực quan trọng nhất để phục hồi doanh nghiệp hoặc thanh toán cho chủ nợ.
Quản tài viên có nhiệm vụ:
- Ngăn chặn việc tẩu tán tài sản;
- Kiểm soát việc bán, chuyển giao tài sản;
- Đề nghị Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu;
- Đề nghị thu hồi tài sản bị chuyển giao bất hợp pháp;
- Đề xuất biện pháp khẩn cấp tạm thời;
- Tối ưu giá trị tài sản khi bán hoặc thanh lý.
Mục tiêu không phải chỉ giữ nguyên hiện trạng tài sản, mà còn phải hạn chế thất thoát và duy trì giá trị khai thác của doanh nghiệp.
Điều 10 Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 quy định cụ thể trách nhiệm của Quản tài viên trong việc ngăn chặn chuyển giao tài sản trái phép, chống tẩu tán và tối ưu giá trị tài sản khi xử lý.
3. Giám sát quá trình phục hồi doanh nghiệp
Trong thủ tục phục hồi, doanh nghiệp vẫn tiếp tục hoạt động nhưng chịu sự giám sát theo cơ chế pháp luật quy định.
Quản tài viên có trách nhiệm:
- Giám sát hoạt động kinh doanh;
- Kiểm tra việc sử dụng tài sản và dòng tiền;
- Giám sát quá trình hoàn thiện phương án phục hồi;
- Theo dõi việc thực hiện phương án đã được công nhận;
- Đánh giá tiến độ thanh toán nợ;
- Báo cáo Thẩm phán khi doanh nghiệp vi phạm hoặc phương án không còn khả thi.
Quản tài viên không làm thay toàn bộ công việc quản trị doanh nghiệp. Vai trò chính là kiểm soát tính trung thực, hợp pháp và khả thi của phương án phục hồi.
4. Điều phối lợi ích giữa doanh nghiệp và chủ nợ
Quá trình phục hồi, phá sản thường phát sinh xung đột giữa nhiều nhóm lợi ích: doanh nghiệp muốn duy trì hoạt động, chủ nợ muốn thu hồi nợ, người lao động muốn bảo đảm việc làm và tiền lương.
Quản tài viên phải giữ vị trí độc lập để:
- Xác minh quyền yêu cầu thanh toán;
- Cập nhật danh sách chủ nợ;
- Tiến hành hòa giải;
- Cung cấp thông tin cần thiết;
- Điều hành Hội nghị chủ nợ theo quyết định của Thẩm phán;
- Ghi nhận ý kiến và kết quả biểu quyết;
- Hỗ trợ các bên tìm kiếm giải pháp phục hồi phù hợp.
Quản tài viên không được ưu tiên lợi ích của một chủ nợ hoặc một nhóm cổ đông nếu việc đó làm ảnh hưởng đến quyền hợp pháp của các bên khác.
5. Quản lý và thanh lý tài sản khi doanh nghiệp phá sản
Khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, vai trò của Quản tài viên chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện việc quản lý và thanh lý tài sản.
Các công việc chính gồm:
- Lập danh sách chủ nợ và người mắc nợ;
- Quản lý tài sản của doanh nghiệp;
- Tổ chức định giá, bán và thanh lý tài sản;
- Thu hồi các khoản phải thu;
- Xác minh điều kiện thi hành quyết định tuyên bố phá sản;
- Báo cáo cơ quan thi hành án dân sự;
- Đề nghị cưỡng chế thu hồi, giao tài sản khi cần thiết;
- Đại diện doanh nghiệp trong một số tranh chấp theo luật định.
Các khoản tiền thu được từ việc xử lý tài sản phải được quản lý, nộp vào tài khoản được chỉ định và phân chia theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, không thuộc quyền tự định đoạt của Quản tài viên.
Quản tài viên không được làm những gì?
Quản tài viên không được:
- Tự ý quyết định doanh nghiệp phá sản;
- Tự phân chia tài sản cho các chủ nợ;
- Tự ý sử dụng hoặc chuyển nhượng tài sản;
- Thiên vị doanh nghiệp hoặc một nhóm chủ nợ;
- Thực hiện nhiệm vụ khi có xung đột lợi ích;
- Che giấu sai phạm hoặc hợp thức hóa giao dịch bất hợp pháp;
- Vượt quá phạm vi nhiệm vụ được pháp luật và Thẩm phán giao.
Nếu Quản tài viên có lợi ích liên quan, không bảo đảm sự vô tư, khách quan hoặc không thực hiện đúng nhiệm vụ thì có thể phải từ chối tham gia hoặc bị Thẩm phán thay đổi.
Vì sao vai trò của Quản tài viên đặc biệt quan trọng?
Một vụ việc phục hồi, phá sản có thể liên quan đến hàng trăm chủ nợ, nhiều tài sản, hợp đồng, giao dịch bảo đảm, nghĩa vụ thuế và quyền lợi người lao động.
Nếu không có chủ thể độc lập kiểm tra và giám sát:
- Tài sản có thể bị thất thoát;
- Danh sách chủ nợ có thể không chính xác;
- Khoản phải thu có thể bị bỏ quên;
- Giao dịch bất thường không được phát hiện;
- Phương án phục hồi có thể chỉ tồn tại trên giấy;
- Chủ nợ không được cung cấp đầy đủ thông tin;
- Việc thanh lý tài sản có thể kéo dài hoặc làm giảm giá trị thu hồi.
Do đó, chất lượng thực hiện nhiệm vụ của Quản tài viên ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cứu doanh nghiệp và mức độ thu hồi tài sản cho các bên liên quan.
Câu hỏi thường gặp
Quản tài viên do ai chỉ định?
Quản tài viên được Thẩm phán chỉ định trong quá trình giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản trên cơ sở tính chất vụ việc, chuyên môn, kinh nghiệm và yêu cầu bảo đảm tính độc lập.
Quản tài viên có điều hành doanh nghiệp không?
Không mặc nhiên. Doanh nghiệp vẫn duy trì bộ máy quản lý, trừ trường hợp pháp luật hoặc quyết định của Tòa án có quy định khác. Quản tài viên chủ yếu thực hiện nhiệm vụ xác minh, giám sát và bảo toàn tài sản.
Quản tài viên có đại diện cho chủ nợ không?
Không. Quản tài viên phải giữ vị trí khách quan, không đại diện riêng cho một chủ nợ, cổ đông hoặc doanh nghiệp.
Quản tài viên có trực tiếp bán tài sản không?
Trong thủ tục phá sản, Quản tài viên có thể tổ chức việc định giá, bán và thanh lý tài sản theo quy định, quyết định của Tòa án và yêu cầu của cơ quan thi hành án dân sự.
Kết luận
Vai trò cốt lõi của Quản tài viên là xác minh sự thật, bảo toàn tài sản, giám sát phục hồi và tổ chức xử lý tài sản minh bạch khi doanh nghiệp phá sản.
Quản tài viên không thay thế Tòa án, không đại diện riêng cho chủ nợ và cũng không tự ý điều hành doanh nghiệp. Giá trị nghề nghiệp của Quản tài viên nằm ở tính độc lập, khả năng kiểm soát rủi ro và năng lực bảo vệ tối đa giá trị còn lại của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp đang mất cân đối tài chính hoặc cần đánh giá khả năng phục hồi?
Công ty Hợp danh Quản lý & Thanh lý tài sản Tập đoàn Hoàn Cầu Việt Nam hỗ trợ:
- Rà soát tài sản và công nợ;
- Đánh giá khả năng phục hồi doanh nghiệp;
- Xây dựng phương án phục hồi;
- Hỗ trợ chủ nợ tham gia thủ tục;
- Thực hiện nghiệp vụ quản lý, thanh lý tài sản.
Bài viết cung cấp thông tin pháp lý chung. Việc áp dụng cần căn cứ hồ sơ và tình trạng cụ thể của từng doanh nghiệp.
